• Uğurtan Karabey

LAVANTA TÜRLERİ HAKKINDA

LAVANTA

Lavandula Angustifolia, Karabaşotu, Lavandula Latifolia, Lanata, Intermedya: en önemli lavanta türleri, önemi, özellikleri ve etkileri karşılaştırılmıştır

LAVANTA ÇEŞİTLERİ

Üç orijinal ve yabani lavanta çeşidinden, aşı ve seleksiyon yoluyla oluşturulan yaklaşık 25 farklı tür soyundan gelir:

Gerçek Lavanta (Lavandula Angustifolia),

Başak lavanta (Lavandula Latifolia) ve

Karabaşotu (Lavandula Stoechas).

Yukarıda belirtilen üç türün yanı sıra tüylü lavanta (Lavandula Lanata; İspanyol Lavantası) tıpta en büyük etkiyi elde ederken, botanik özellikleri nedeniyle bahçede de lavanta olarak kullanılmaktadır.

Lavandula Angustifolia

Veya gerçek lavanta türlerden biridir ve bugün hala Akdeniz çevresindeki dağlık bölgelerde doğal ortamlarda görülmektedir. 1000 m ile 2000 m rakım arasında en iyi şekilde büyür ve etkin maddelerin dolayı lavanta yağı için en iyi nitelikleri sağlar. Ama aynı zamanda ekili bir bitki olarak, Angustifolia şimdi kültüre alınmış ve birçok yerel bahçede de bulunmaktadır.

Lavandula Stoechas

Karabaşotu, diğer bir doğal ve orijinal lavanta türüdür. Bununla birlikte, doğada, diğer çeşitlerin aksine, ağırlıklı olarak denize yakınında bulunur. Onu benzersiz yapan dalların uçunda, saça benzeyen büyük çiçek olamasıdır. Bu onu, bahçeler için popüler bir süs haline getirir.

Lavandula Lanata

Veya tüylü lavanta, yapraklarında buharlaşma koruması görevi yapan birçok küçük kıl ile karakteristik adını alır. Işığın tüylerine yansımasıyla ek olarak "Gümüş yaprak"adı verilir. Daha az bilinen ve yaygın olan Lavandula Lanata aslen İspanya'ya özgüdür.

Lavandula Latifolia

Başak lavanta, gerçek lavantanın aksine Lavandula Latifolia dağ bitkisi değil ve 600 metre altındaki rakımlarda büyür. Bahçelerimizde yetiştirilmesine ve çok popüler olmasına rağmen, diğer orijinal lavanta türlerine göre daha hassastır ve daha az yetişir.

Lavandula Intermedya

Lavandula Latifefolia ve Lavandula Angustifolia’nın doğal bir melezidir. Bu arada, ticari ekimi ve yaygın lavanta alanları ile Fransa / Provence bölgesinin sembolüdür. Intermedya’dan (lavandin yağı) damıtılmış yağ esas olarak parfüm endüstrisi için kullanılır. Intermedya’nın bir başka özelliği de sadece çelikleme yoluyla çoğaltılmasıdır ve Lavandula Intermedya kısır bir melezdir.

RENKLERİ

Lavanta türüne ve çeşitliliğine bağlı olarak, çiçekleri farklı renk tonlarına sahiptir; tipik menekşe veya "Lavanta moru". Koyu mor, menekşe güçlü rengi, gri-mavi ve parlak mor. Bazı ekili çeşitlerin pembe veya beyaz çiçekleri de vardır. Sonbaharda dalların daha sonra solması ve gri rengine dönüşebilir.

ÇİÇEKLERİ VE AÇIKLAMASI

Lavanta çiçeklerinin Botanik adı Lavendulae flores veya Flores lavandulae'dir. Lavanta türlerine bağlı olarak, farklı büyüklükte, şekilde ve renklere sahiptir. Çiçekler genellikle nektar bakımından zengin, kokulu, parlak mor bir renge sahiptir ve özellikle arılar için caziptir. Lavanta çiçekleri, görünümlerinden dolayı bitkinin sadece en değerli bileşeni değildir. Süsü bitkisi satılmasının ötesinde daha da önemlisi lavanta yağıdır.

YAPRAKLARI

Lavanta’nın yaprakları genellikle grimsi yeşildir ve kenarlar genellikle kıvrılır, ancak çeşitliliğe bağlı olarak yine de bazı farklılıklar vardır:

Lavandula Angustifolia; yaklaşık 5 cm uzunluğunda, gri-yeşil

Lavandula Latifefolia: 6 cm uzunluğunda, gri-yeşil, dar, dikdörtgen / elips

Karabaşotu: yaklaşık 4 cm uzunluğunda, gri-yeşil, düz

Lavandula Lanata: yaklaşık 5 cm uzunluğunda, uzun / düz, yoğun ve beyaz tüylü

ÇİÇEKLENME DÖNEMİ

Lavanta türüne ve konumuna bağlı olarak, lavanta çiçeği Haziran ve Eylül ayları arasında açmaktadır. Ancak çoğunlukla Temmuz ortası ile Ağustos ortası arasında değişir. Görsel şölen, en iyi hasattan hemen önce yaşanır. Ülkemizde genellikle Lavandula Intermedya ( Temmuz sonu - Ağustos başı ) ve az miktarda da Lavandula Angustifolia ( Haziran sonu - Temmuz başı ) bulunmaktadır.

ANAVATANI

Yabani lavantanın anavatanı Akdeniz Bölgesi, Kanarya Adaları, kuzeydoğu Afrika, güneybatı Asya ve Hindistan'dır. Özellikle Fransa / Provence'de ve Kuzey ve Güney İspanya'da yaygındır. Lavanta türüne bağlı olarak, yükseklerde (Lavandula Angustifolia), orta yüksekliklerde (Lavandula Latifefolia, Lavandula İntermedya) veya hatta denize yakın (Karabaşotu) büyür. Ayrıca Yunanistan, Portekiz, İtalya ve Bulgaristan'da doğal ortamlarda yetişmektedir.

YETİŞTİRİCİLİĞİ

Lavanta ekimi bazı bölgeler için önemli bir endüstri haline gelmiştir. Lavanta yağı parfüm endüstrisinin önemli bir bileşenidir. Provence'de en çok kullanılan ve ekili türler Lavandula Intermedya (Lavandin)' dir. Lavanta yetiştiren en büyük ülkeler Bulgaristan, Fransa ve Hindistan'dır. Özellikle İspanya, İtalya, Macaristan, Romanya, Arjantin ve Tazmanya'da birçok yerde daha küçük miktarlar yetiştirilmektedir. Son dönemler ülkemizde de dikimler başlamıştır. Tıp için en iyi nitelikler, elbette cazip iklimde (dağlar, deniz, güneş) yabani lavantadan elde edilir.

HASAT

Elle yapılan hasatlarda, dalın uçunu, çiçek salkımının yaklaşık 10 cm altında, tüm dal üzerinde eşit olarak kesilmelidir . Çiçek dalının orta kısmı çiçek açmaya başladığında doğru zaman gelmiştir. Güneşli bir günde öğle güneşinde hasat etmek en iyisidir.

KURUTMA

Lavanta bileşenlerinin mümkün olan en iyi şekilde korunması için, çiçekler hasattan sonra mümkün olan en kısa sürede gölge, kuru ve serin bir yere yerleştirilmelidir. Hasat edilen dal uçlarının küçük tutamlarda birbirine bağlanması, gölgede baş aşağı asılması ve birkaç gün kurumasına izin verilmesi önerilir. Doğrudan güneş veya ıslaklık bu süreçte zararlıdır. Bundan sonra, kurutulmuş lavanta çiçekleri dallardan kolayca çıkarılabilir. Çiçekleri hava ve ışık geçirmez kaplarda saklayın (metal ve plastik olamamlı).

YAĞ

Lavanta yağı hasatın en önemli ürünü olarak kabul edilir. Eterik (uçucu) kalitesi, tür ve çeşitliliğine, yere, yetişme biçimine, el değmemiş doğaya ve saflığa bağlı olarak çok farklı bir kaliteye sahiptir. Tıp açısından, lavanta yağının özelliklerini ve niteliklerini diğer konu başlığında incelenecek.